· 

Throwback - de zeenomaden van Bertam

De Indonesische Riau archipel, ten zuiden van Maleisië en Singapore en ten oosten van het eiland Sumatra bestaat uit meer dan duizend grotere en kleinere eilandjes. Het gebied is onder ontwikkelt. Veel eilanden zijn niet veel meer dan boven het water uitstekende mangrovebossen en de meeste eilanden zijn onbewoond. Op de bewoonde eilanden, Batam is een van die eilanden, leven vaak niet meer dan enkele duizenden vissers in kleine dorpen. Op de wateren rondom de eilanden van de archipel leven de Suku Laut zeenomaden.

het hele leven van de suku laut speelt zich op zee af

Suku Laut betekent letterlijk zeevolk en vrijwel hun hele leven speelt zich af op zee. Ze komen alleen aan land om de door hen gevangen vis te verkopen, of om te schuilen voor een zware storm. De Suku Laut zijn zo aangepast aan de zee dat zij letterlijk landziek worden als ze op land komen, zoals wij zeeziek kunnen worden op zee.

toenemende scheepvaart en bijbehorende vervuiling brengt de suku laut steeds meer in de verdrukking

Zo was het althans tot aan het eind van de jaren zeventig en de begin jaren tachtig. Dat is de tijd dat begonnen wordt met de industrialisatie van Batam en ook de scheepvaart in de wateren van de Riau archipel neemt steeds verder toe.

De archipel ligt aan het zuidelijke einde van de Straat van Malakka. Deze zeestraat tussen Maleisië en Sumatra is een drukste scheepvaartroutes ter wereld.

De drukte op zee en bijbehorende vervuiling maakt dat het bestaan van de Suku Laut steeds verder in de verdrukking komt en eigenlijk onmogelijk wordt.

Wijlen oud-president Habibie, hij is in die tijd het hoofd van de autoriteiten op Batam, vraagt het bestuur van de net opgerichte stichting Nederland-Batam te helpen bij het op land vestigen van een groep zeenomaden op het onbewoonde eilandje Bertam voor de oostkust van Batam.

Met steun van vele donateurs wordt een compleet dorp gebouwd op het eiland. Naast de woonhuizen die gebouwd worden langs een houten pier die in de zee steekt, wordt er onder andere een school, een gebedshuis, een bibliotheek en een medische post aangelegd zodat de voormalige zeenomaden een nieuw bestaan op land kunnen opbouwen.

De aanpassing aan een bestaan op land was niet makkelijk

De aanpassing aan een bestaan op land was zeker niet makkelijk. De manier om een meningsverschil, of ruzie op te lossen als je in een boot op zee leeft, is om een andere kant op te varen. Als je op land woont en je hebt een probleem met je buren kun je niet je huis op pakken en ergens anders neerzetten. Je moet het conflict op een andere manier oplossen en dat was zeker in het begin moeilijk.

Vroeger leefden op veel verschillende plekken groepen zeenomaden in de wateren tussen de tienduizenden eilanden van Indonesië. Ook hier in Noord-Sulawesi duiden plaatsnamen als Kima Bajo op de aanwezigheid van zeenomaden in de kustwateren van de provincie. De zeenomaden in de Riau archipel worden Suku Laut, het zeevolk, genoemd. In andere delen van Indonesië worden zij aangeduid met woorden als bajo en bajau. Nu zijn er bijna geen zeenomaden meer en hun cultuur en unieke manier van leven is haast verdwenen.

Tegenwoordig kijken we anders naar de manier waarop het zeenomaden project toen werd opgezet en uitgevoerd. Zo was het vooral een project voor de zeenomaden en weinig met, en bovendien werd te weinig stilgestaan bij de impact die zo een enorme verandering heeft op mensen en zij zijn daar niet genoeg in begeleid. Maar het project paste in zijn tijd. Het was de manier waarop toen, meer dan 30 jaar geleden, gekeken werd tegen ontwikkelingshulp. 

 

Ontwikkelingshulp veranderd in ontwikkelingssamenwerking

Ontwikkelingshulp is veranderd in ontwikkelingssamenwerking; in plaats hulp bieden, wat wijst op iets dat je vóór een ander doet en de ontvanger in een afhankelijke positie plaats, werken we nu samen aan ontwikkeling. Samenwerken doe je mét mensen en plaatst partners in een gelijkwaardige positie waarbij door gebruik te maken van elkaars kwaliteiten een synergie ontstaat die projecten effectiever en duurzamer maken.  

Toch zijn wij trots op het project om een compleet dorp te bouwen. Het was een van onze eerste projecten en een werkelijk omvangrijk project, maar we zouden het nu niet meer op die manier doen. Het dorp bestaat overigens nog steeds en de zeenomaden hebben, na de nodige aanloopproblemen, kunnen wennen aan een bestaan op land.

 

Jaco, vertegenwoordiger van stichting Nederland-Batam in Indonesië


Nu je hier toch bent...

Stichting Nederland-Batam is voor haar projecten volledig afhankelijk van donaties. De stichting kan letterlijk niet zonder jouw steun! Daarom wil ik je om je hulp vragen.

Dat kan door te doneren. Alle donaties, groot of klein, eenmalig of regelmatig, zijn welkom, want alle donaties zijn nuttig en belangrijk. Wij zullen je hulp effectief en transparant gebruiken.

Je kan ook op andere manieren helpen. Je zou dit bericht kunnen delen, of je eigen actie opzetten, zodat meer mensen horen over onze projecten. Je kan ook vrijwilliger worden, of je op een andere manier inzetten voor onze stichting.

Op welke manier je helpt, we zijn dankbaar voor alle hulp!